Essen is een klein gehucht in de gemeente Haren, gelegen direct aan de rand van de stad Groningen in de provincie Groningen in Nederland. Het ligt in de groene buffer tussen de stad en het dorp Haren.

In 1215 werd hier een vrouwenklooster gesticht dat behoorde tot de orde van de Cisterciënzers. Het klooster, ook wel Yesse genoemd, heeft bestaan tot 1594. Bij de reformatie kwam het in handen van de provincie Groningen die het klooster sloot. Het klooster genoot enige bekendheid omdat het over een wonderdadig Mariabeeld zou hebben beschikt. Van het klooster is tegenwoordig geen spoor terug te vinden.
Het huidige Essen bestaat uit ongeveer 20 boerderijen die aan een rondlopende straat liggen. Lopend door die straat is het moeilijk voorstelbaar dat de Grote Markt van Groningen op slechts tien minuten fietsen ligt.
Het voortbestaan van het gehucht wordt al jaren bedreigd door plannen om ten zuiden van Groningen een nieuwe rondweg aan te leggen, de zogenaamde zuidtangent. De gemeente Haren heeft zich daar steeds tegen verzet. Voorlopig zijn de plannen voor deze weg afgeblazen.