Helenaveen is een dorp in het hoogveengebied van de Peel, gelegen
in het zuidoosten van de gemeente Deurne.
Helenaveen werd in 1853 gesticht door de veenontginner Jan van de
Griendt, wiens vrouw Helena Panis heette. In het dorp werden zowel
een hervormde als een katholieke kerk gesticht, omdat de bevolking,
grotendeels afkomstig uit Drenthe en Overijssel, sterk gemengd was
van religie. Dat is ook de reden dat er zoveel 'niet-Brabantse namen'
uit Helenaveen komen, zoals Ugen en Schonewille. De katholieke kerk,
die in 1944 uitbrandde, was een vroege creatie van de meester-kerkenbouwer
Pierre Cuypers, die onder meer de St. Willibrorduskerk van Deurne verbouwde.
De Helenavaart, waaraan zowel Helenaveen als het Limburgse Griendtsveen
zijn gelegen, werd gegraven voor de afvoer van de turf. Aan dit kanaal
werden zogenaamde drietandwijken verbonden, drie parallelle zijkanalen
die aan het einde samenkwamen, en zo in het kanaal overgingen. Deze
veenontginningsstructuur en het bijbehorende geconcentreerde fabrieksdorp
Helenaveen zijn van zulke grote betekenis, dat het dorp in 1999 het
predicaat beschermd dorpsgezicht kreeg. Helenaveen en Griendtsveen
zijn de enige veenkoloniën in Zuid-Nederland.